24 Soruda Meme Kanseri Hakkında Bilmeniz Gerekenler

1. Memede her ele gelen kitle meme kanseri midir?

Hayır, memede ele gelen her kitle kanser değildir. Hatta memedeki kitlelerin yaklaşık %80-85'i iyi huyludur (selimdir). Genç kadınlarda fibroadenom denilen zararsız süt bezeleri veya içi sıvı dolu kistler çoğunluktadır. Ancak yaştan bağımsız olarak, memede yeni fark edilen, kitlelerin mutlaka uzman bir hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

2. Meme kanseri belirtileri nelerdir?

En sık görülen belirti memede veya koltuk altında ele gelen ağrısız, sert ve hareket etmeyen kitledir. Bunun dışında; meme derisinde içe doğru çekilme (gamzelenme), portakal kabuğu görünümü (ödem), meme başında tek taraflı ve kendiliğinden gelen kanlı/şeffaf akıntı, meme başının içeri çökmesi veya yön değiştirmesi, meme cildinde geçmeyen kızarıklık ve yara meme kanserinin önemli belirtilerindendir.

3. Memede ağrı neden olur?

Memede ağrı ikiye ayrılır: Siklik (Adet dönemine bağlı): Adet öncesi östrojen ve progesteron hormonlarının yükselmesiyle memede sıvı tutulur, bu da gerginlik ve ağrı yapar. Tamamen doğaldır. Non-siklik (Adet dışı): Büyük kistler, meme enfeksiyonları (mastit), memeyi tutan kas-iskelet sistemi ağrıları (kostokondrit), aşırı kafein tüketimi, yoğun stres ve sigara kullanımı memede ağrıyı tetikleyen başlıca unsurlardır..

4. Ağrılı meme tehlikeli midir?

Genellikle hayır. Toplumda "Memem ağrıyor, kesin kanser oldum" korkusu yaygındır ancak meme kanseri erken evrelerde neredeyse hiç ağrı yapmaz. Ağrı (mastalji), genellikle hormonal değişimler, iyi huylu kistler, stres veya uygunsuz sütyen kullanımıyla ilgilidir. Dolayısıyla ağrılı bir meme ilk etapta tehlike işareti değildir ancak yine de altında yatan yapısal bir nedeni dışlamak için kontrol edilmelidir.

5. Yoğun meme dokusu meme kanseri açısından daha tehlikeli midir?

Evet, yoğun meme dokusunun (ACR Tip C ve D) iki olumsuz yönü vardır. Birincisi, yoğun doku mamografide kanseri beyaz bir bulut gibi saklayabilir (tanıyı geciktirir). İkincisi ise yapılan büyük epidemiyolojik çalışmalarda, yoğun meme dokusuna sahip kadınlarda meme kanseri gelişme riskinin, yağlı memelere kıyasla yaklaşık 4 ila 6 kat daha yüksek olduğu gösterilmiştir. Bu hastaların taraması sadece mamografiyle bırakılmamalı, ultrason ve MR ile desteklenmelidir.

 6. Meme muayenesi için hangi branşa başvurulmalı?

Meme hastalıklarının tanısı, takibi ve cerrahi tedavisi tamamen Genel Cerrahi uzmanlığının, daha da özelleşmiş haliyle Meme Cerrahisi birimlerinin alanıdır. Kadın hastalıkları (Jinekoloji) uzmanları rutin check-up'larda memeyi kontrol etse de, şüpheli durumlarda hastayı yönlendirecekleri doğru branş Genel Cerrahi'dir.

7. Memede kitlenin kanser olup olmadığı nasıl anlaşılır?

Buna tıpta "Üçlü Değerlendirme"  denir. Teşhis bu üç basamağın uyumuyla konur:

1. Klinik Muayene: Uzman bir cerrahın memeyi ve koltuk altını elle muayene etmesi.
2. Radyolojik Görüntüleme: Yaşa göre mamografi, ultrason veya meme MR'ı çekilmesi.
3. Biyopsi (Patolojik İnceleme): Kitleden iğne ile parça alınması. Bir kitlenin kesin olarak kanser olup olmadığını gösteren tek yöntem biyopsidir.

8. Fibrokistik meme ne demek? Fibrokistik meme kanser açısından daha riskli midir?

Fibrokistik meme dokusu bir hastalık değil, memenin normal yapısal bir varyasyonudur (değişikliğidir). Meme dokusunun hormonlara verdiği yanıtla içindeki süt bezlerinin ve bağ dokusunun yoğunlaşması, bazen küçük kistler oluşturması durumudur. Toplumdaki yaygın inanışın aksine, basit fibrokistik değişiklikler meme kanseri riskini artırmaz. Sadece yoğun doku nedeniyle elle muayeneyi zorlaştırabilir ve mamografinin hassasiyetini azaltabilir.

9. Halk arasında süt bezesi olarak bilinen meme kitleleri nedir? Tehlikeli midir?

 Halk arasında "süt bezesi" denilen yapılar tıp dilinde sıklıkla Fibroadenom olarak adlandırılan iyi huylu tümörlerdir. Genellikle genç kadınlarda, hormonal dalgalanmalara bağlı olarak büyüyebilen, düzgün sınırlı, hareketli ve sert kitlelerdir. Bunlar kanser değildir ve tehlike arz etmezler. Çok büyümedikleri (2-3 cm üzerine çıkmadıkları) veya şekil değiştirmedikleri sürece ameliyatla alınmalarına gerek yoktur, sadece ultrasonla takip edilirler.

10. Meme ultrasonunda tanımlanan meme yoğunluk tipleri ne anlama gelir?

Meme yoğunluğu (densite), memedeki yağ dokusu ile süt bezi/bağ dokusu oranını ifade eder. Genellikle Amerikan Radyoloji Koleji (ACR) sistemine göre 4 tipe ayrılır:

• Tip A: Tamamen yağ dokusundan zengin (Kanser varsa çok kolay görünür).
• Tip B: Dağınık fibroglandüler yoğunluk.
• Tip C: Heterojen yoğun (Kanser maskelenebilir ve tanı atlanabilir).
• Tip D: Aşırı yoğun (Meme neredeyse tamamen beyaz görünür ve  tümörü gizleyebilir). Yoğun meme tiplerinde (Tip C ve D), mamografinin yanına mutlaka ultrason eklenmelidir.
   

11. Meme kanseri genetik bir hastalık mıdır? Anne tarafı mı baba tarafı mı daha önemlidir?

Tüm meme kanserlerinin sadece %5-10'u doğrudan anne veya babadan aktarılan hasarlı genlere (örneğin BRCA1 ve BRCA2) bağlı kalıtsaldır. Geri kalan %90'lık kısım ise yaşam boyu hücrelerimizde biriken hasarlarla (sporadik) ortaya çıkar. Toplumda "Genetik sadece anne tarafından geçer" algısı tamamen yanlıştır. Baba tarafı da anne tarafı kadar önemlidir; çünkü babanızdan aldığınız BRCA mutasyonu da meme ve yumurtalık kanseri riskinizi aynı oranda artırır.

12. Meme kanseri ile ailesel başka kanserlerin ilişkisi var mıdır?

Evet, kesinlikle vardır. Kalıtsal meme kanseri sendromlarında (özellikle BRCA gen mutasyonlarında) ailede sadece meme kanseri değil; yumurtalık (over), prostat, pankreas ve erkek meme kanseri sıklığı da artar. Ayrıca TP53 (Li-Fraumeni) veya PTEN (Cowden) gibi diğer nadir gen mutasyonlarında sarkom, tiroid ve kolon kanseri ilişkisi de bilinmektedir. Aile ağacı incelenirken tüm kanser türleri sorgulanmalıdır.

13. Meme kanserinde çevresel risk faktörleri denildiğinde ne anlamalıyız?

Çevresel risk faktörleri, genetik mirasımızın dışında kalan ve büyük oranda yaşam tarzımızla değiştirebileceğimiz unsurlardır. Bunların başında obezite (özellikle menopoz sonrası fazla kilo), hareketsiz yaşam, alkol tüketimi, sigara, uzun süreli kontrolsüz hormon replasman tedavileri ve plastiklerdeki BPA gibi endokrin (hormon) bozuculara maruz kalmak gelir. Ayrıca batı tipi beslenme ve gece vardiyalı çalışma da risk faktörleri arasındadır.

14. Meme kanserinden korunabilmek mümkün müdür?

Meme kanserini %100 engellemek mümkün olmasa da, riski ciddi oranda azaltmak mümkündür. Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş yapmak, ideal kiloyu korumak, Akdeniz tipi beslenmek ve alkolden uzak durmak riski %30'a yakın azaltır. Yüksek genetik risk taşıyan hastalarda ise ameliyatla meme dokusunun boşaltılması (profilaktik mastektomi) veya koruyucu ilaç tedavileri ile risk %90'ın üzerinde düşürülebilir.

15. Meme kanseri tarama zamanı ne zaman? Hangi tarama yöntemleri kullanılıyor?

Ortalama riskli bir kadında tarama 40 yaşında mamografi ile başlar ve yıllık muayenelerle birlikte tekrarlanır. 20 yaşından itibaren her ay kendi kendine meme muayenesi ve 2-3 yılda bir doktor muayenesi önerilir. Tarama yöntemleri temel olarak Mamografi, Meme Ultrasonografisi ve yüksek riskli/yoğun memeli kadınlarda Meme MR'ıdır. Aile öyküsü yüklü olanlarda tarama yaşı daha erkene (örneğin en genç akrabanın tanı yaşından 10 yıl öncesine) çekilir.

16. Mamografi çektirtmeden tarama yapılamaz mı?

Hayır, mamografinin yerini tamamen tutabilecek başka bir rutin tarama yöntemi bugün için yoktur. Ultrasonografi çok başarılıdır ancak kanserin en erken belirtisi olan mikrokalsifikasyonları (kireçlenme odaklarını) göremeyebilir. Mamografi, meme kanserine bağlı ölümleri dünyada kanıtlanmış şekilde azaltan tek temel tarama aracıdır. Radyasyon miktarı ise günümüz teknolojisinde (dijital mamografi) yok denecek kadar azdır (yaklaşık bir uçak seyahatindeki kozmik radyasyon kadar).

17. Dijital mamografi ve meme tomosentezi arasında ne fark var?

Klasik Dijital Mamografi, memeyi iki boyutlu (2D) ve tek bir düzlemde görüntüler; bu durum üst üste binen dokuların tümörü gizlemesine yol açabilir. Meme Tomosentezi (3D Mamografi) ise memeden milimetrik kesitler alarak üç boyutlu bir görüntü oluşturur. Tıpkı bir kitabın sayfalarını tek tek çevirmek gibidir. Tomosentez, özellikle yoğun memelerde kanser yakalama oranını %30-40 artırır ve doku çakışmasına bağlı yanlış alarmları (gereksiz biyopsileri) ciddi oranda azaltır.

18. Meme hastalıklarında kan testleri ile meme kanseri taraması ve erken tanı mümkün müdür?

Günümüzde rutin hastane ortamlarında yapılan standart kan testleri (tam kan sayımı, biyokimya vb.) ile meme kanseri taraması veya erken tanısı mümkün değildir. Kan testleri genel sağlık durumunu gösterir. Son yıllarda kanda tümör DNA'sını arayan "likit biyopsi" (liquid biopsy) teknolojileri gelişse de, bunlar henüz erken evre kitlesel tarama testi olarak kılavuzlara girmemiştir.

19. Meme kanserinde tümör belirteçleri var mıdır? Ne zaman bakılmalıdır?

Evet, meme kanseriyle ilişkili CEA, CA 15-3 ve CA 27-29 gibi tümör belirteçleri (markırları) vardır. Ancak bu belirteçler erken evre meme kanserinde genellikle yükselmez ve tarama amacıyla kesinlikle kullanılmamalıdır. Çünkü sigara içmekten iyi huylu karaciğer kistlerine kadar pek çok selim durumda da yükselebilirler. Bu testler sadece ileri evre veya tedavi görmüş hastaların takibinde, hastalığın seyrini veya tedaviye yanıtı izlemek için kullanılır.

20. Gelecekte meme kanseri tarama yöntemleri nasıl olacak?

Geleceğin tarama yöntemleri "Yapay Zekâ Destekli ve Kişiselleştirilmiş" olacak. Yapay zekâ (AI) algoritmaları, mamografilerde insan gözünün kaçırabileceği milimetrik değişimleri önceden saptıyor. Ayrıca, yakın gelecekte kandan bakılan ve çoklu kanser erken teşhis testleri (MCED - likit biyopsiler) sayesinde, henüz memede kitle oluşmadan kanser hücresi protein veya DNA parçacıklarının saptanması çok yakın gelecekte rutin taramalara dahil olabilecektir.

21. Meme kanserinde yeni, en güncel tedavi yöntemleri ve yaklaşımları nelerdir ?

Artık kişiye özel cerrahi planlamaları ve medikal tedaviler yapıyoruz. Bunu yaparken hastadaki tümörün moleküler alt tipi, evresi, biyolojik davranışı ve hastalığın nüks riskleri analiz edilerek bir planlama sunuyoruz. Tedavi artık "herkese standart kemoterapi" modelinden çıktı. Günümüzde en büyük devrim Akıllı İlaçlar (Hedefe Yönelik Tedaviler) ve İmmünoterapilerdir. Özellikle HER2 pozitif hastalarda kullanılan Antikor-İlaç Konjugatları (ADC) (örneğin Trastuzumab Deruxtecan) tümörü bir güdümlü füze gibi doğrudan hedef alarak yok etmektedir. Ayrıca saldırgan tür olan üçlü negatif meme kanserinde immünoterapi (bağışıklık sistemi güçlendiriciler) sağkalımı dramatik şekilde artırmıştır. Hormon pozitif metastatik kanserlerde ise CDK4/6 inhibitörleri ile kemoterapisiz uzun yıllar konforlu yaşam sağlanabilmektedir.

22. Hangi durumlarda meme kanseri erken evrede kabul edilir?

Tümörün sadece meme süt kanalı içinde sınırlı kaldığı, dışarı sızmadığı Evre 0 (Duktal Karsinoma İn Situ - DCIS) ve tümör boyutunun 2 santimetreden küçük olduğu, koltuk altı lenf bezlerine hiç sıçramadığı Evre 1 durumlar "erken evre" kabul edilir. Erken evrede yakalanan meme kanserlerinde tamamen iyileşme (kür) oranı %95-98'in üzerindedir.

23. Meme kanserinde kişiye özel tedaviden ne anlamalıyız?

Artık "meme kanseri" tek bir hastalık olarak kabul edilmiyor; her hastanın tümörünün genetik ve moleküler haritası farklıdır. Kişiye özel tedavi; biyopsi örneğinde tümörün Östrojen reseptörü (ER), Progesteron reseptörü (PR), HER2 proteini ve Ki-67 (çoğalma hızı) değerlerine bakılarak tedavinin çizilmesidir. Hatta erken evre bazı hastalarda Oncotype DX veya MammaPrint gibi genetik testler yapılarak tümörün tekrarlama riski hesaplanır ve "Bu hastaya kemoterapi vermeye gerek var mı yok mu?" sorusuna kişiye özel yanıt aranır. Yeni yaklaşımda amaç daha az gereksiz tedavi ve daha yükek yaşam kalitesi elde etmektir. Tedavi kararları artık yalnızca tümörün boyutuna ve evresine göre değil biyolojik özelliklerine ve hastanın bireysel risk profiline göre yani kişiye özel planlanmaktadır.

24. Meme kanseri cerrahisinde yeni yöntemler nelerdir?

Cevap: Günümüz modern meme cerrahisinin temel felsefesi "Kanseri en güvenli şekilde temizlerken, memenin kozmetik yapısını en üst düzeyde korumak veya yeniden yapmaktır." Bu alandaki en yeni yaklaşımlar şunlardır:

1. Onkoplastik Meme Cerrahisi: Kanser cerrahisi ilkeleri ile plastik cerrahi tekniklerinin birleştirilmesidir. Tümör genişçe çıkarılırken, meme dokusu kendi içinde kaydırılarak memede çökme ve şekil bozukluğu engellenir, hatta gerekirse aynı seansta diğer memeye de dikleştirme/küçültme yapılarak simetri sağlanır.
2. Cilt ve Meme Başı Koruyucu Mastektomi: Memenin tamamının alınması gerektiğinde, dış cilt ve meme başı korunarak eş zamanlı silikon protez yerleştirilmesidir.
3. Koltuk Altı Diseksiyonunun Sınırlandırılması (Sentinel Lenf Bezi Biyopsisi): Kanser hücresinin koltuk altına yayılıp yayılmadığını anlamak için akıllı boyalar veya radyoaktif maddelerle ilk 1-2 lenf bezi bulunur. Eğer temizse koltuk altı temizlenmez; böylece kolda ömür boyu sürebilecek şişlik (lenfödem) riski ortadan kaldırılır.

Op. Dr. Gülden CANCAN

Acıbadem Bayındır İçerenköy Hastanesi

Genel Cerrahi Uzmanı