Hantavirüs Nedir? Belirtileri, Bulaşma Yolları, Tedavisi ve Korunma Yöntemleri

Hantavirüs nedir?

Hantavirüsler, doğal olarak kemirgenleri enfekte eden ve zaman zaman insanlara bulaşan virüslerdir. Bugüne kadar en az 40 hantavirüs türü tespit edilmiş olup, bu türlerin en az 22'si insanlarda enfeksiyonlara neden olmaktadır. Her hantavirüs türü tipik olarak belirli bir kemirgen rezervuar türüyle ilişkilidir ve bu türlerde virüs, belirgin bir hastalık belirtisi göstermeden uzun süreli enfeksiyona neden olur.

Bu virüsler insanlarda iki tür enfeksiyona neden olur. Amerika kıtasındaki hantavirüs enfeksiyonlarının, akciğerleri ve kalbi etkileyen hızla ilerleyen bir durum olan hantavirüs kardiyopulmoner sendromuna (HCPS) yol açtığı bilinirken, Avrupa ve Asya'daki hantavirüslerin ise öncelikle böbrekleri ve kan damarlarını etkileyen hemorajik ateş ve böbrek sendromuna (HFRS) neden olduğu bilinmektedir.

Hemorajik ateş ve böbrek sendromuna (HFRS) yol açan vakalar 2009 yılından bu yana ülkemizin çeşitli bölgelerinde bildirilmiştir. 2025 yılında 12 vaka tespit edilmiş ve tüm hastalar iyileşmiştir.

Hantavirüs enfeksiyonları nasıl bulaşır?

Hantavirüslerin insanlara bulaşması, enfekte kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya tükürüğüyle temas yoluyla gerçekleşir. Enfeksiyon ayrıca, kemirgen dışkılarıyla kirlenmiş kapalı veya yetersiz havalandırılan alanların temizlenmesi sırasında havadaki viral parçacıkların solunmasıyla da gelişebilir. Enfeksiyon, daha az yaygın olmakla birlikte, kemirgen ısırıkları yoluyla da meydana gelebilir.

Bugüne kadar, insan-insan bulaşması yalnızca Amerika kıtasında Andes virüsü için belgelenmiştir ve nadirdir. Meydana geldiğinde, insanlar arasında bulaşma, özellikle hane halkı üyeleri veya yakın eşler arasında yakın ve uzun süreli temasla ilişkilidir ve virüsün daha bulaşıcı olduğu hastalığın erken evrelerinde daha olası görünmektedir. Basına yansıyan yolcu gemisindeki salgında etkenin bu virüs olduğu ve insandan insana bulaştığı düşünülmektedir.

Hantavirüsün belirtileri nelerdir?

Hem HFRS (Böbrekleri tutan) hem de HCPS (akciğerleri tutan) hastalık formlarında ilk belirtiler benzer şekilde yüksek ateş, baş ağrısı, sırt ağrısı, ishal ve kusma gibi grip benzeri belirtilerdir.

Akciğerleri ve kalbi etkileyen formda belirtiler kısa sürede kardiyopulmoner faza ilerler ve hastalarda öksürük ve nefes darlığı görülür. Hafif vakalarda, bu fazda ek oksijen tedavisi genellikle tam iyileşmeye yol açar. Şiddetli hastalık, akciğerlerde sıvı birikmesine, solunum yetmezliğine, şoka ve ölüme yol açabilir.

Hemorajik ateş ve böbrek sendromuna neden olan hastalık formu genellikle hafif semptomatiktir ve hastalar genellikle başlangıçtaki grip benzeri belirtilerden iyileşir. Bununla birlikte, düşük tansiyona, kanamaya, böbrek yetmezliğine ve daha nadiren ölüme neden olabilir.

Asya ve Avrupa'da görülen virüs türleriyle oluşan enfeksiyonlar vakaların %1-15'inde ölüme yol açabilirken, Amerika kıtasında görülen virüs türleriyle oluşan enfeksiyonlarda bu oran %50'ye kadar çıkabilmektedir.

Hantavirüs nasıl tedavi edilir?

Şu anda dünya çapında ruhsatlı bir tedavi veya onaylanmış bir antiviral ilaç bulunmamaktadır, bu nedenle tedavi genellikle destekleyici niteliktedir.

Solunum yetmezliği olan şiddetli vakalarda mekanik ventilasyon, hemofiltrasyon ve membran oksijenasyonu uygulanır.

Şok tablosu gelişenlerde kan basıncını stabilize etmek için elektrolit infüzyonu ve hidrasyon kullanılabilir ve kanaması olanlara trombosit transfüzyonu verilebilir. Böbrek yetmezliği gelişenlerde hemodiyaliz gerekebilir.

Hantavirüs enfeksiyonundan nasıl korunulur?

Hantavirüs enfeksiyonunu önlemek öncelikle insanlar ve kemirgenler arasındaki teması azaltmaya bağlıdır. Etkili önlemler şunlardır:

• Evleri ve iş yerlerini temiz tutmak.
• Kemirgenlerin binalara girmesine izin veren açıklıkları kapatmak.
• Evlerin yakınındaki potansiyel yuvalama alanları, binaların etrafındaki çalı ve molozlar temizlenmek ve saman yığınları, odun yığınları ve çöp kutuları ortadan kaldırmak.
• Yiyecekleri güvenli bir şekilde saklamak.
• Kemirgen istilasına uğramış alanlarda güvenli temizlik uygulamaları kullanmak. Yuvalama alanları bulunursa, temizlik sırasında lateks eldiven giyilmeli ve aerosol oluşumunu önlemek için yuvalar çıkarılmadan önce %10'luk çamaşır suyu veya deterjan çözeltisiyle ıslatılmalıdır. Lateks eldivenler çıkarılmadan önce dezenfekte edilmeli ve eller iyice yıkanmalıdır.
• Kemirgen dışkılarını kuru süpürme veya vakumlama yönteminden kaçınmak.
• Seyrek kullanılan binalara girmeden önce havalandırılmalıdır.
• El hijyeni uygulamalarını güçlendirmek.
• Salgınlar sırasında veya vakalardan şüphelenildiğinde, vakaların erken tespiti ve izolasyonu, yakın temaslıların takibi ve standart enfeksiyon önleme önlemlerinin uygulanması, daha fazla yayılmayı sınırlamak için çok önemlidir.

Hantavirüs aşısı var mı?

ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) veya Avrupa İlaç Ajansı (EMA) tarafından onaylanmış bir hantavirüs aşısı bulunmamaktadır. Çin ve Kore'de, böbrekleri etkileyen hemorajik ateşe (HFRS) karşı inaktif hantavirüs aşıları ruhsatlandırılmıştır.

Prof. Dr. Ali Acar

Acıbadem Bayındır Söğütözü Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı