Kalp Damar Hastalıkları Nedenleri ve Belirtileri Nelerdir?

Kalp-damar sisteminin hastalıkları bütün toplumlarda önemli bir toplumsal sağlık sorunudur. Bu hastalıklar hem çok sık görülür, hem de çok sayıda insanın ölümüne neden olabilir. Günümüzde gelişmiş ülkelerdeki ölümlerin yarısına yakın bir bölümü kalp damarı hastalıkları nedeniyle olmaktadır. Örneğin, ülkemizde bütün ölümlerin %40 kadarı kalp hastalıkları nedeniyle olmaktadır ve kalp hastalığı nedenli ölümler, günümüzde birinci sırada gelmektedir.

Vücudumuzdaki en çalışkan organlardan birisi kalbimizdir. Pompa görevi yapan kalbimiz, dakikada 75 kez kasılır ve gevşer, böylece saatte 4500, günde 100 bin, yılda 40 milyon kez çalışır. Kalp içerisinden her dakikada 5 litre kadar kan geçer ve kalbimiz bu kanı vücudun bütün organlarına gönderir. Bu kadar yoğun çalışan bir organın da beslenmesi gerekir. Kalbin içinden her dakika litrelerce kan geçmesine karşın kalp, bu kan ile beslenemez. Kalbin kendi besleyici damarları vardır ve kalp bu damarlardan gelen kan ile beslenir. Kalbi besleyen damarlara koroner arter adı verilir. Bu damarların daralması veya tıkanması sonucu ortaya çıkan hastalık da koroner kalp hastalığı olarak adlandırılır.

Koroner kalp hastalığının nedenleri nelerdir?

Koroner kalp hastalığının oluşmasında çok sayıda faktörün etkisi vardır. Bunların bazılarını önlemek mümkünken, bazıları ne yazık ki önlenemez faktörlerdir.

Önlenemez faktörlerin başında yaş gelir ki erkekte 45, kadında 55 yaş kritik sınır kabul edilir. Yine erkek cinsiyet, ailede kalp hastalığı olması yani genetik geçiş diğer önemli faktörlerdir.

Önlenebilen faktörlerin başında sigara içilmesi gelir ki zararlı etkileri bilinmesine rağmen genç yaşlardan itibaren sigara tüketimi artmaktadır. Yine kolesterol yüksekliği, HDL kolesterol denen iyi kolestrol düşüklüğü (40 mg altı), LDL kolesterol denen kötü kolesterol yüksekliği (130 mg üstü), tansiyon yüksekliği (140/90 mm-Hg üzeri), diabetes mellitus (şeker hastalığı), stresli yaşam, fazla alkol alınması, hareketsiz yaşam, şişmanlık, yaşanılan coğrafi bölge (bitkisel yağ ve gıda kullanımının daha yüksek olduğu Ege ve Akdeniz bölgesinde daha az görülürken, hayvansal yağ ve gıda tüketimi yüksek olan Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde çok daha sıktır), gut (damla) hastalığı, sosyal hayattan uzak, içine kapalı kişilik yapısı olanlar diğer önemli etkenler olarak söylenebilir.

Damar yapısının bozulması damar sertliğine yol açabilir!

Kan damarlarının iç yüzeyi normal durumda çok ince ve narin bir tabaka ile kaplıdır; damarın iç yüzeyi pürüzsüzdür. Bu şekilde kan, damarlar içinde rahatça yol alabilir. Değişik nedenlerle kişilerde damar yapısı bozulursa, zaman içinde damar sertliği (ateroskleroz) gelişir.

Damar iç yüzeyinin pürüzsüz yapısı bozulursa kan akışı güçleşir, damar içinde kan akışı yavaşlar, zamanla damar kenarlarında pıhtılar oluşmaya başlar. Bu değişiklikler sonucunda damarda daralma olur; hatta daha ileri durumlarda damar tıkanabilir. Daralan damardan az kan geçebileceği için bu damardan beslenen organ yeterli kadar beslenemez. Damarda tıkanma olursa, o zaman bu damardan beslenen dokular ve organlar hiç kan alamaz ve zamanla harabiyete uğrar. Daralma veya tıkanma koroner damarlarda olduğunda kalbin beslenmesi yetersiz hâle gelir ve bu durum göğüs ağrısı ve diğer belirtiler şeklinde kendini gösterir.

Göğüs ağrısına dikkat!

Göğüs ağrısı en önemli semptomdur. Ağrı, kalp kasının yetersiz oksijenlenmesinden kaynaklanır. Koroner arter hastalığı olanlarda ihtiyaç arttığında kan akımını yeterince artıramazlar. Ancak bu durum kalp kasında kalıcı hasar oluşturmaz.

Anjina da denen ağrının özellikleri; tetikleyici bir fiziksel egzersiz, stres, ağır yemek veya anksiyete sonrası oluşması ve 3-8 dakika süren, göğüste sıkıştırıcı, baskılayıcı tarzda hissedilmesidir. Ağrı bazen sol omuz, kol, çene ve mideye doğru yayılabilir. Ağrı, istirahatte ve kalbin oksijen ihtiyacının karşılanması ile azalır. Ağrı bazen safra kesesi hastalığı, hazımsızlık ve mide ağrısı ile karışabilir. En sık 40-74 yaş arasında görülür; ancak göğüs ağrısı olmadan kalp hastalığı olan gençler de vardır. Hiçbir şikâyet yokken, hastaların yaklaşık yarısında kalp krizi ortaya çıkabilir.

Prof. Dr. Mehmet Ali Özatik

Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı