Öksürük Nedir? Öksürük Neden Olur? Öksürüğe Ne İyi Gelir?

Öksürük, solunum sisteminin en önemli savunma reflekslerinden biridir. Hava yollarına ulaşan yabancı maddelerin, mikroorganizmaların ve salgıların dışarı atılmasına yardımcı olur. Ancak bazı durumlarda öksürük, yalnızca koruyucu bir refleks olmaktan çıkar ve yaşam kalitesini belirgin şekilde etkileyen bir sağlık problemine dönüşebilir.

Özellikle uzun süren, tekrarlayan veya nefes darlığı, balgam, kilo kaybı gibi bulguların eşlik ettiği öksürüklerde altta yatan nedenin araştırılması önemlidir.

Öksürük Neden Olur?

Öksürük; solunum yollarındaki reseptörlerin çeşitli nedenlerle uyarılması sonucu ortaya çıkar. Bu reseptörler yalnızca akciğerlerde değil; gırtlak, soluk borusu, bronşlar, yemek borusu ve hatta dış kulak yolunda dahi bulunur. Bu nedenle öksürük her zaman yalnızca akciğer hastalıklarından kaynaklanmaz.

Öksürüğün en sık nedenleri şunlardır:

• Üst solunum yolu enfeksiyonları (farenjit, larenjit ve b.)
• Viral enfeksiyonlar (grip, soğuk algınlığı, COVID-19)
• Astım
• Alerjik hastalıklar
•  Gastroözofageal reflü ve laringofarengeal reflü (havayolu reflüsü)
•  Geniz akıntısı
•  Sigara kullanımı
•  KOAH
•  Bronşit
• Zatürre
• Akciğerde sertleşme (İnterstisyel akciğer hastalıkları)
• Akciğer kanseri
•  Bazı tansiyon ve diyabet ilaçları ve b.

Öksürüğün süresi, şekli ve eşlik eden bulgular tanıya ulaşmada önemli ipuçları sağlar.

Öksürük Çeşitleri Nelerdir?

Akut Öksürük

3 haftadan kısa süren öksürükler akut öksürük olarak değerlendirilir. En sık nedeni viral üst solunum yolu enfeksiyonlarıdır.

Ateş, balgam, halsizlik veya nefes darlığı eşlik ediyorsa bronşit ya da zatürre gibi alt solunum yolu enfeksiyonları da düşünülebilir.

Subakut Öksürük

3 ila 8 hafta arasında devam eden öksürükler subakut öksürük olarak tanımlanır.

Çoğu zaman geçirilen viral enfeksiyon sonrası hava yollarındaki hassasiyet artışına bağlı gelişir. Hastalar genellikle özellikle geceleri artan, boğaz gıcığı şeklinde tarif edilen kuru öksürükten yakınır.

Kronik Öksürük

8 haftadan uzun süren öksürükler kronik öksürük olarak değerlendirilir.

Kronik öksürüğün en sık nedenleri:

•  Astım
• Reflü
•  Üst hava yolu öksürük sendromu (geniz akıntısı)
•  Sigara kullanımı
•  KOAH
• Akciğer kanseri
• Akciğerde sertleşme (İnterstisyel akciğer hastalıkları)
• Bazı ilaçlar

Özellikle sigara öyküsü olan kişilerde uzun süren öksürükte akciğer kanseri, akciğerde sertleşme, KOAH, kronik bronşit gibi hastalıklar düşünüldüğü için mutlaka detaylı değerlendirilme yapılmalıdır.

Kuru Öksürük Neden Olur?

Kuru öksürükte balgam yoktur ve hastalar çoğu zaman boğazda tahriş, yanma veya gıcık hissinden yakınır.

Kuru öksürüğün sık nedenleri:
• Viral enfeksiyonlar sonrası gelişen hava yolu hassasiyeti
• Astım
• Alerjik hastalıklar
• Reflü
• Sigara dumanı
• Hava kirliliği olabilir

Gece artan, soğuk hava veya egzersizle tetiklenen kuru öksürük astım açısından değerlendirilmelidir.

Alerjik Öksürük Nasıl Anlaşılır?

Alerjik öksürük genellikle:
• kuru karakterde,
• tekrarlayıcı,
• gece artan,
• boğaz temizleme ihtiyacıyla birlikte olan

bir öksürük şeklinde görülür.

Polen, ev tozu, hayvan tüyü, parfüm veya sigara dumanı gibi tetikleyicilerle artış gösterebilir.

Bazı hastalarda öksürüğe burun akıntısı, hapşırık, gözlerde sulanma veya nefes darlığı da eşlik edebilir.

Reflü, Öksürük Yapar mı?

Evet. Reflü kronik öksürüğün en sık nedenlerinden biridir.

Reflüye bağlı öksürük her zaman mide yanmasıyla birlikte olmayabilir. Bazı hastalarda “sessiz reflü” olarak adlandırılan tabloda yalnızca kronik öksürük görülebilir.

Özellikle:
• yemek sonrası artan,
• gece belirginleşen,
• yatınca kötüleşen

öksürüklerde reflü akla gelmelidir.

Hamilelikte Öksürük Neden Olur?

Hamilelik döneminde en sık öksürük nedeni viral enfeksiyonlardır. Bunun yanında hormonal değişiklikler nedeniyle burun tıkanıklığı, reflü ve üst hava yolu hassasiyeti de daha belirgin hale gelebilir.

Gebelikte ilaç kullanımı dikkat gerektirdiği için özellikle uzun süren öksürüklerde doktora danışılmadan ilaç kullanılmamalıdır.

Bol sıvı tüketimi, ortam neminin dengelenmesi ve istirahat çoğu zaman şikayetlerin hafiflemesine yardımcı olur.

Öksürüğe Ne İyi Gelir?

Öksürüğün tedavisi altta yatan nedene göre değişir. Ancak bazı genel önlemler birçok hastada rahatlama sağlayabilir:

• Bol sıvı tüketmek
• Sigara ve dumandan uzak durmak
• Ortam havasını nemlendirmek
• Düzenli uyku
• Reflüyü artıran geç saat yemeklerinden kaçınmak
• Boğazı tahriş eden çok sıcak veya çok soğuk içeceklerden uzak durmak

Bazı hastalarda kısa süreli öksürük baskılayıcı tedaviler veya inhaler ilaçlar gerekli olabilir. Ancak uzun süren öksürüklerde rastgele ilaç kullanımı yerine nedenin belirlenmesi daha önemlidir.

Öksürükte Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Öksürüğe aşağıdaki bulgular eşlik ederse mutlaka uzman değerlendirmesi gerekir:

• Kanlı balgam
• Nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Gece terlemesi
• Kilo kaybı
• Yüksek ateş
• Sigara öyküsüyle birlikte gelişen yeni öksürük

3 haftadan uzun süren öksürüklerde de yine uzman değerlendirmesi gerekir.

Öksürüğün şekli, süresi ve eşlik eden belirtiler çoğu zaman tanıya giden yolda önemli ipuçları verir. Bu nedenle özellikle uzun süren öksürüklerde erken değerlendirme önemlidir.

Uzm. Dr. Zarife Açıkgöz

Acıbadem Bayındır Kavaklıdere Hastanesi Göğüs Hastalıkları Uzmanı