Anevrizma Nedir? Karın ve Kalp Anevrizmaları Hakkında Merak Edilenler

Damar sertliği ya da yüksek tansiyonun yol açtığı anevrizmalar, patlama ya da yırtılmayla ortaya çıktığında kişinin hayatını kaybetmesine yol açabiliyor. Anevrizmaların erken tanısı için ise düzenli check-up yaptırmak önem arz ediyor.

Damar sertliğine ve yüksek tansiyona, toplumda sıkça rastlanıyor. Görülme oranı yüzde 20’ler düzeyinde olan ve yaşla birlikte artan bu iki rahatsızlık, kalp hastalıklarının yanı sıra “patlamaya hazır bomba”ya benzetilen anevrizmanın da temel nedenlerinden olduğu için büyük önem taşıyor. Acıbadem Bayındır Söğütözü ve Kavaklıdere Hastaneleri Başhekimi ve Kardiyovasküler Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Mehmet Ali Özatik, karın ve kalp bölgelerinde görülen anevrizmalar hakkında merak edilenleri yanıtladı.

Anevrizma nedir?

Anevrizmanın tanımını yapabilmek için, vücudun damar yapısına göz atmak gerekiyor.

Kalpten çıkan ana damar olan aort atardamarı, göğüs boyunca kavis yaparak omurilik kemiğinin sol tarafından aşağıya doğru iniyor. Karın bölgesinde, göbek hizasında iki dala ayrılan aort, sağ ve sol bacaklara gidiyor. Böylece kalbin pompaladığı kanı vücuda ve dokulara ulaştırıyor. Çapı, geçtiği yere göre değişmekle birlikte 2,5-3 cm civarında olan aort damarında genişlemeler görülebiliyor. Aort damarının çapının, olması gerekenin yüzde 50’den fazla artmasına ise anevrizma adı veriliyor. Genel olarak damarın çapının 4 cm üzerine çıkması hali anevrizma tanımı alırken, 5 cm ve üzeri genişlikler müdahale edilmesi gereken durumlar olarak dikkat çekiyor. Anevrizmanın temel nedeni ise ateroskleroz denilen damar sertliği ile kontrol altında tutulmayan yüksek tansiyon. Damar duvarının esnek yapısı, bütünlüğü ve direnci bu iki etmen nedeniyle kaybediyor. Anevrizma sıklıkla, abdominal aorta yani karın bölgesi ile çıkan aort olarak bilinen kalp bölgesinde görülüyor.

Karın ve kalpte görülen anevrizmalar hangi şikayetlere yol açabilir?

Anevrizma genelde kişide herhangi bir şikayete neden olmuyor. Damar çapının 5 cm ve üzerine çıkması halinde damar duvarı incelmeye başlıyor ve sağlamlığını kaybediyor.Tansiyondan kaynaklanan basınç nedeniyle anevrizma patlayabiliyor ya da damarın iç cidarı boyunca yırtık meydana gelebiliyor.

Tanısı nasıl konur?

Anevrizma genellikle başka hastalıklar için yapılan tetkikler sayesinde fark ediliyor. Özellikle bazı kişiler, karın bölgesinde “atma ” şeklinde meydana gelebilecek belirtiyi hissetmedikleri için bir “bomba” taşıdıklarından habersiz oluyor. Safra kesesi ya da mide ile ilgili sorunların araştırılması nedeniyle yapılan ultrason ya da tomografi gibi tetkikler var olan anevrizmayı gösteriyor. Bazen de anevrizma fark edilmeden patlayabiliyor ve acil müdahale gerektiriyor. Ne yazık ki bu hastaların yarısı kaybediliyor. Karın bölgesi anevrizmaları genellikle ileri yaşlarda görülürken, kalp bölgesindeki genişlemeler 30’lu yaşlarda bile rastlanabiliyor. Bu sorun erkeklerde daha sık görülüyor. Ancak damar sertliğini artıran stres, obezite ve sigara kullanımı gibi etmenlerin kadınlarda da artması nedeniyle son yıllarda bu fark giderek kapanıyor.

Anevrizma patlaması ve yırtılması arasındaki farklar nelerdir?

Anevrizmanın patlaması halinde kan dolaşımı tamamen dışarıya açılıyor. Bu da anevrizmanın olduğu bölgede ani bir iç kanama anlamına geliyor ve çoğunlukla yaşam kaybıyla sonuçlanıyor. Yırtılma durumunda ise hastanın hayatta kalma şansı biraz daha yüksek oluyor. Çünkü kanama, damarın iç tabakası ile orta tabakası arasında kalıyor. Damarın en dış katmanı sağlam olduğu için hastayı koruyabiliyor. Ancak belli bir sürede müdahale edilmezse, damarın bu tabakası da dirence karşı koyamayacağı için patlama meydana geliyor. İstatistiklere göre yırtılmalarda müdahale edilmediğinde geçen her bir saat ölüm oranını yüzde 1 artırıyor. İlk 24 saatte müdahale edilmemesi halinde hastaların yüzde 50-60’ı hayatını kaybediyor.

Nasıl tedavi edilir?

Ultrasonografik yöntemler anevrizmanın varlığına işaret ediyorsa daha ayrıntılı bilgi sahibi olunması için tomografik görüntüleme yapılıyor. Çapı 4 cm civarında olan anevrizmalar takip ediliyor. Yüksek tansiyonun kontrol altına alınması için ilaç düzenlemeleri yapılıyor. Damar çapının 5 cm üzerinde olması durumunda müdahale gerçekleştiriliyor. Yapılacak girişim, hastanın klinik durumuna, anevrizmanın yeri veya şekline göre açık cerrahi yöntemiyle genişlemiş kısmın suni damar ile değiştirilmesi veya kasık damarından girilerek genişlemenin olduğu bölgeye ulaşılarak buraya, özel olarak üretilen greftler yerleştirilmesi şeklinde olabiliyor. Bu işlem “endovasküler stent-greft yerleştirilmesi” olarak tanımlanıyor. Üzerine suni damar giydirilmiş nikel ve titanyum karışımı nitinol denen özel bir tel kafes şeklinde üretilen bu greftlerin boyu, genişlemenin uzunluğuna göre ayarlanıyor ve anevrizmanın olduğu yere yerleştiriliyor.Greft açıldığında küçük çengellerle normal damara tutunuyor.Böylece kanın,damarın genişleyen kısmına basınç yapması engelleniyor. Bu ameliyatlar özel deneyim gerektiriyor.  Çıkan aort kısmında özellikle beyni besleyen damarları da içine alan anevrizma ameliyatları sırasında özel tekniklerle beyin dolaşımının ayarlanması gerekiyor.

Hayat kurtaran öneriler!

Anevrizma olup olmadığını anlamak için rutin check-up yapılması önem taşıyor. Bu kontrollerin özellikle risk grubu hastalarda altı ayda bir tekrarlanması gerekiyor.

Ultrason ile karın bölgesine bakılması, kalp riski değerlendirilirken ekokardiyografi(yüksek frekanslı ses dalgaları ile kalbin görüntülenmesi) yapılması anevrizmanın patlama ya da yırtılmadan önce tespit edilmesini sağlayabiliyor.

Akciğer grafisi de göğüs boşluğundaki damarların genişleyip genişlemediği hakkında bilgi verebiliyor.Bu nedenle anevrizma tanısı multidisipliner bir çalışmayı da gerektiriyor.