Çocuklarda Kasık Fıtığı

Kasık fıtığı nedir?

Çocuklarda kasıkta görülen şişliğin en önemli nedeni kasık fıtığıdır. Şişlik kız çocuklarda sadece kasıkta, erkek çocuklarda ise kasıkta ya da torbalara (skrotum) doğru olabilir. Kendiliğinden kaybolma şansı yoktur. Bu nedenle, tanı konduktan sonra cerrahi yöntem ile onarılmalıdır.

Çocuklarda kasık fıtığı neden oluşur?

Çocuklarda görülen kasık fıtığı doğumsaldır. Anne karnındaki gelişim sırasında karın zarı (periton) kasık kanalının içine doğru balonlaşır. Processus vaginalis olarak isimlendirilen bu yapının gebeliğin sonlarına doğru yapışarak kapanması gerekir. Eğer kapanma gerçekleşmez ve bu açıklığın içine başta bağırsaklar olmak üzere karın içi organ ve oluşumları girerse kasık fıtığı oluşur. “Fıtık kesesi” olarak isimlendirilen processus vaginalisin kapanmasını engelleyen bazı etmenler vardır. Erkek çocuklarda testislerin inmemesi bunlardan birisidir. Bu nedenle, inmemiş testisli çocuklarda aynı zamanda kasık fıtığı da görülür.

Çocuklarda görülen kasık fıtığı erişkinlerdekinden farklı mıdır?

Evet. Çocuklardaki kasık fıtığı doğumsal nedenlere bağlı olarak ortaya çıkar. Erişkinlerde ise, kasık kanalını oluşturan karın duvarı yapılarında zamanla çeşitli nedenlere bağlı olarak oluşan zayıflık fıtığın ortaya çıkmasına neden olur. Çocukluk çağı fıtığının yineleme şansı (bazı hastalıklar dışında) hemen hiç yoktur.  Erişkin fıtıkları ise karın duvarının zayıf olması nedeniyle yineleyebilir. Ancak, çocukken kasık fıtığı nedeniyle ameliyat olan bir kişide, ileri yaşlarda bu kez erişkin tipi fıtık gelişebilir. 

Kimlerde daha sık görülür?

Yaş ne kadar küçükse kasık fıtığı da o kadar sık olarak görülür. Prematüre doğan bebeklerde görülme sıklığı %60’a ulaşır. Erkek çocuklarda kız çocuklarına göre 5-8 kat daha sıktır. Her ne kadar genetik bir geçiş tanımlanmamış olmakla birlikte, hastaların %10-15’inin ailesinde çocukluk çağı kasık fıtığı öyküsü vardır. 

Hangi tarafta saha sıktır?

Kasık fıtığı %60-70 sağda, %20-30 solda ve %10-20 her iki tarafta da olabilir. Yaş ne kadar küçükse iki taraflı olması olasılığı o kadar yüksektir. 1 yaşın altındaki çocuklarda sol tarafta kasık fıtığı varsa sağda da olma olasılığı diğer yaşlara göre daha yüksektir.

Kasık fıtığının belirtileri nelerdir?

Kasık fıtığının en önemli bulgusu şişliktir. Şişliğin nedeni, fıtık kesesi içine giren karın içi oluşumlardır. En sık olarak bağırsaklar girer. Kız çocuklarında ise fıtık kesesi içinde yumurtalıklar bulunabilir. Şişlik karın içi basıncının artmasına neden olan gülme, ağlama ya da ıkınma sırasında belirginleşir. Çocuk yattığı ya da sakin olduğu zamanlarda ise kaybolur.

Fiziksel incelemede hangi bulgular saptanır?

Kasıkta saptanan şişlik üzerine bastırıldığında, eğer fıtık kesesi içinde bağırsak varsa, sanki içi hava dolu bir yapı boşalıyormuş hissi alınır. Fıtığın bu şekilde boşaltılmasına “fıtık redüksiyonu” (geri itilmesi) denir. Çocuklarda fıtık kesesi içine en sık olarak bağırsak girdiğinden, geri itme işlemi genellikle kolay bir şekilde yapılır. Eğer yapılamaz ve şişlik sert bir şekilde dışarda kalırsa, bu durumda “fıtık boğulması” söz konusu olabilir.  Kız çocuklarında ise, kese içerisinde yumurtalık bulunabilir. Bu tür fıtıkların geri itilmesi her zaman kolay olmayabilir.

Kasık fıtığı kendiliğinen kaybolur mu?

Kasık fıtığı kendiliğinden kaybolmaz. Çocuğun yaşı küçük olduğu için zamanla kapanacağını düşünerek ameliyat yaptırmamak çok yanlıştır. Çünkü, fıtık ne kadar uzun süre dışarıda kalırsa, boğulma olasılığı da o kadar yüksektir.

Kasık fıtığı hangi sorunlar ile karışabilir?

Kasık fıtığı, şu sorunlarla karışabilir.

• En çok su fıtığı olarak da bilinen hidrosel ile karışır.  Hidroselde, fıtık kesesi girişi dar olduğundan içine ancak karın içi sıvısı girebilir. İkisi arasındaki en önemli fark, hidroselin basmakla kaybolmaması ve dışarıdan ışık tutulduğunda karşı taraftan reflesinin alınabiliyor olmasıdır (transilluminasyon). Büyüklüğüne bağlı olarak 6-12ay arasında kendiliğinden kaybolma olasılığı olduğundan, hidroselin cerrahi tedavisi için beklenebilir.
• Kasık, lenf bezelerinin sık olarak görüldüğü bölgelerden biridir. İdrar yolu enfeksiyonu ile ayak ya da bacakta oluşabilecek yara ve sıyrıklarda, kasıkta bulunan lenf bezeleri büyüyerek şişliğe neden olabilir. Bu şişlikler genellikle sert ve üzerine dokunulduğunda ağrılıdır. Antibiyotik ve antiinflammatuvar ilaç tedavisi ile kısa zamanda kaybolur.

Kasık fıtığı ne zaman ameliyat edilmelidir?

Kasık fıtığı ameliyatı, apendisit gibi acil olmamakla birlikte tanı konduktan sonra en kısa zamanda yapılmalıdır. Çocuğun yaşının küçük ya da kilosunun normalden az olması, ameliyat olması için kesinlikle bir engel değildir.

Kasık fıtığının tedavisi nedir?

Kasık fıtığının tedavisinde tek yöntem genel anestezi altında cerrahi yolla fıtık onarımıdır.

Kasık fıtığı neden tanı konduğunda ameliyat edilmelidir?

Eğer kasık fıtığı zamanında ameliyat edilmezse “fıtık boğulması” olarak tanımlanan durum ortaya çıkabilir. Fıtık boğulması, fıtık kesesi içine girip çıkan bağırsak ya da yumurtalığın, kesenin boyun kısmında sıkışarak karın içine geri dönememesi demektir. Bu durumda, eğer erken ameliyat yapılmazsa, kese içinde bulunan organın dolaşımı bozulur ve hayatiyetini kaybedebilir. Bu nedenle, çocukluk çağı kasık fıtıkları tanı konduktan sonra gecikilmeksizin ameliyat edilmelidir. Bu durum özellikle erkek çocuklar için önemlidir. Çünkü, erkek çocuklarda kasık kanalı içinden geçen damarlara boğulan organın bası yapması aynı zamanda testisin de kanlanmasının bozulmasına ve zedelenmesine neden olabilir.

Ameliyat öncesinde nasıl bir hazırlık yapılmalıdır?

Tanı konduktan sonra ayrıntılı bir fiziksel inceleme yapılarak herhangi bir başka sorun olup olmadığı araştırılmalıdır. Eğer bir enfeksiyon saptanırsa çocuk hekimine yönlendirilmelidir. Bilinen bir hastalığı varsa, o zaman ilgili hekimden ameliyat için izin ve öneriler alınmalıdır. Ameliyattan önce anestezi hekimi tarafından görülmeli ve gerekli değerlendirmeler yapılmalıdır. Çocuklarda genellikle erişkinlerde olabildiği gibi kronik hastalıklar olmadığından kasık fıtığı ameliyatı için ayrıntılı bir kan incelemesine gerek yoktur. Eğer son altı ay içerisinde yapılmamışsa sadece kan sayımı yeterlidir.

Ameliyat öncesinde çocuğun aç olması gerekir. Bunun nedeni, anestezi uygulandıktan sonra kontrol ve bilincin ortadan kalkmasına bağlı olarak çocuğun kusabilmesi olasılığıdır. Eğer mide dolu ise, kusulan içerik soluk borusuna kaçarak çok ciddi sorunlara neden olabilir. Bu nedenle, anne sütü alan bebeklerin 2-4 saat, mama ile beslenen bebeklerin 4-6 saat, katı gıda alan çocukların da 6-8 saat aç kalmış olmaları gerekir. Anne ve babaların en önemli endişelerinden biri, çocuğun aç kalmasının oluşturabileceği sorunlardır. Beslenmesi ve gelişmesi yeterli olan bir çocukta bu kadarlık bir süre, açlık duygusu dışında başka hiçbir sorun oluşturmaz. 

Ameliyat sırasında ne tür anestezi uygulanır?

Cerrahi girişim sırasında genel anestezi uygulanır. Çocuğun yaşı genel anestezi uygulanması için bir engel değildir. Erişkinlerde belden uygulanan anestezi uygulaması (spinal anestezi) çocuklar için uygun değildir.

Kasık fıtığı ameliyatı nasıl yapılır?

Fıtığın olduğu tarafta kasıktan yapılan bir kesi ile fıtık onarılır. Onarım sırasında, kasık kanalı içerisine giren kese, çevresinde bulunan dokulardan ayrıştırılarak serbestleştirilir. İçinde bulunan oluşumlar karın içine gönderilir. Kese, karın ile ilişkili olduğu yere dikiş konarak bağlanır ve çıkarılır. Yüksek bağlama (high-ligation) adı verilen bu yöntem çocuk fıtıkları onarımı için yeterlidir. Erişkinlerde, onarım sırasında zayıf olan karın duvarına destek konması gerekebilir. Çocuklarda ise böyle bir işleme gerek yoktur.

Ameliyattan ne kadar sonra çocuk beslenebilir?

Uygulanan anesteziye bağlı olmak koşuluyla; anne sütü ve mama alan bebekler 1-2 saat, katı gıdayla beslenen bebekler ise 2-3 saat sonra beslenebilir. Ameliyat sırasında uygulanan serum ile çocukların gereksinimleri olan maddeler damar yolu ile verilmiş olduğundan, aç olarak beklenen süre çocuklarda herhangi bir sorun oluşturmaz.

Çocuğun hastanede yatması gerekir mi?

Çocuklarda, başta kasık fıtığı olmak üzere birçok ameliyat günübirlik olarak yapılır. Bir başka deyişle; çocuk ve ailesi kliniğe ameliyattan birkaç saat önce gelir, ameliyat sonrasında da gerekli izlem süresi bittikten sonra da taburcu edilir. 

Ameliyattan sonra ne gibi sorunlar olabilir?

• Ameliyattan sonraki ilk saatlerde henüz genel anestezinin etkisi geçmemiş olacağından, çocuğun ağlaması ve huzursuz olması beklenen bir durumdur. Bu durum gece boyunca da sürebilir.
• İlk 24 saatte ağrı olabileceğinden, yaşına uygun dozda ağrı kesici verilmelidir. Bunun dışında (özel durumlar gerekmedikçe) başka bir ilaca gerek yoktur.
• Ender olarak ameliyat yerinde kanama, erkek çocuklarda torbada morarma olabilir. Bunlar genellikle geçicidir.
• Tüm işlemler steril koşullarda yapıldığından enfeksiyon olması olasılığı teorik olarak çok azdır. Ancak, kimi zaman farklı nedenlere bağlı olarak ameliyat yerinde enfeksiyon oluşabilir. Geçmeyen ağrı, kesi yerinde kızarıklık, dokunmakla duyarlık ya da kötü kokulu akıntı varsa mutlaka ameliyatı yapan hekime başvurulmalıdır.

Ameliyat sonrasında özel bir bakıma gerek var mıdır?

Hayır. Kesi yerine özel bir bakım ya da pansuman yapılmasına gerek yoktur. Farklı bir öneride bulunulmadıysa ameliyattan bir hafta sonra kontrol yapılması yeterlidir. Üçüncü günden sonra banyo yapılmasına bir sakınca yoktur. Yeme konusunda ise herhangi bir kısıtlama söz konusu değildir.

Hangi durumlarda ameliyat ertelenmelidir?

Saptanan ameliyat tarihinde ya da en az bir hafta öncesine dek bir enfeksiyon öyküsünün olmaması gerekir. Özellikle mevsim değişimi ve kış aylarında sık görülen üst solunum yolu enfeksiyonlarında ameliyat en az 10 gün ertelenmelidir. Böylesi durumlarda mutlaka bir çocuk hekimi tarafından değerlendirilmeli ve önereceği tedavi uygulanmalıdır.

Kan düşüklüğü de ameliyata engel bir durumdur. Kanda hemoglobin düzeyi en az 10 gr/dL olmalıdır. Eğer düşükse tedavi verilerek yükselmesi beklenmelidir.

Eğer çocukta kalp, böbrek ya da karaciğer hastalığı gibi kronik bir sorun varsa, mutlaka ilgili hekimi ile görüşüp danışım alınmalıdır. Bu çocuklarda, ameliyat öncesi ve sonrasında olası bir enfeksiyona karşı önlem olması amacıyla antibiyotik uygulanması gerekebilir.

Çocuklarda kasık fıtığı ameliyattan sonra tekrarlar mı?

Çocuklarda doğumsal olarak kapanması gereken balonlaşmanın açık kalması fıtık oluşumuna neden olduğundan, bunun onarım sonrasında yineleme olasılığı neredeyse sıfıra yakındır. Enfeksiyon, yetersiz cerrahi işlem ya da altta yatan kronik bir hastalık olmadığı sürece çocukluk çağı fıtıkları tekrarlamaz. Ancak, çocukken fıtık ameliyatı olan bir kimsede ileride erişkin çağı fıtığı gelişebileceği bilinmelidir.

Çocuklarımızla birlikte sağlıklı günler dileklerimle.

Prof. Dr. İrfan Serdar ARDA

Çocuk Cerrahisi Uzmanı