Çocuklarda İnmemiş Testis

İnmemiş testis nedir?

Anne karnındaki gelişim sırasında çocuğun da karnının içinde oluşan testisler, gebeliğin yedinci ayına dek kasık kanalının girişinde bekler. Daha sonra bazı hormon ve faktörlerin salınımı ile kanaldan aşağı doğru inerek torbalara (skrotum) yerleşir. Bu ilerleme testis göçü olarak tanımlanır.

Zamanında doğmuş bir erkek bebekte, testislerin de yerinde olması gerekir. İnmemiş testis, testislerin bu göç yolu üzerinde herhangi bir yerde kalmış olmasıdır.

İnmemiş testis nerede bulunur?

Testisler karın içinden başlayıp kasık kanalından torbalara dek olan göç yolu üzerinde herhangi bir yerde bulunabilir. En sık olarak görüldüğü yer, kasık kanalının çıkışı ile torbaların girişi arasındaki bölgedir. Sıklık sırasına göre kasık kanalının çıkışı, içi ve girişi ile karın içinde de olabilir. Bir testis ne kadar aşağıda, yani torbalara yakınsa, ameliyat ile indirilmesi de o kadar kolaydır.

Testislerin işlevi nedir?

Testislerin başlıca iki işlevi vardır:

• Hormonal işlev- Erkeklik hormonu olan testosteron, anne karnında bebek gelişirken hem dış genital yapının erkek tipinde olmasını ve hem de testislerin torbalara inişini sağlar.
• Üreme işlevi- Testisin içinde bulunan germ hücreleri, başlangıçta ilkel sperm hücrelerine dönüşüp, ergenlik çağına dek uykuya yatar. Ergenlik çağında değişime uğrayarak sperm hücrelerinin oluştuğu olgun hücrelere dönüşür. Bu hücreler sürekli bölünüp çoğalarak yaşamın sonuna dek sperm üretir. Spermler, içlerinde erkeklik özelliği olan Y kromozomunu taşırlar.

İnmemiş testis neden olur?

Başta erkeklik hormonu (testosteron) olmak üzere diğer hormon ve etmenlerin eksik ya da yetersiz düzeyde salgılanması inmemiş testisin en önemli nedenlerdir.

İnmemiş testiste, testiste de bir sorun var mıdır?

Yapılan çalışmalarda, zamanında inmeyen testislerin bir kısmının, inmiş testisler ile karşılaştırıldığında daha küçük olduğu, ileride sperm yapımını saplayacak olan hücrelerin azalmış ya da bozulmuş olduğu ya da testisin iç yapısının zedelenmiş olduğu saptanmıştır. Bu sorunlar, testis ne kadar yukarıdaysa o denli fazladır. Yapısal olarak zedeli olan testislerin olağan inişlerini tamamlayamamış olması da inmemiş testis nedenleri arasındadır.

İnmemiş testis tanısı nasıl konur?

Doğumdan hemen sonra yapılan fiziksel incelemede torbanın boş olması ile tanı konur. Eğer bu dönemde gözden kaçmışsa, genellikle anne bebeğin altını değiştirirken iki skrotum arasındaki farkı görerek hekime başvurur. Bu bulgular saptandığında bebek mutlaka bir Çocuk Cerrahisi uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

Eğer muayenede testis saptanmamışsa bu ne anlama gelir?

Bu durumda üç olasılık söz konusudur:

1. Testis anne karnındayken hiç kanala girmemiş ve karın içinde kalmıştır.
2. Testis oluşmuş ancak herhangi bir nedenle kaybolmuştur.
3. Testis doğumsal olarak hiç oluşmamıştır.

Testisin karın içerisinde olup olmadığı nasıl anlaşılabilir?

Bunun için öncelikle yapılması gereken işlem ultrasonografidir. Eğer testis bulunmuşsa başka bir ek incelemeye gerek yoktur. Eğer bulunamamışsa, o zaman hem tanı hem de cerrahi tedavi yöntemi olan laparoskopi yapılmalıdır.

İnmemiş testis hangi durumlar ile karışabilir?

En çok utangaç (retraktil) testis ile karışır. Bu durumda testis skrotum içinde sabit olmadığından hareketlidir, gün içerisinde zaman zaman yukarı kaçabilir. Genellikle çocuk korktuğunda ya da üşüdüğünde, testis damarları çevresinde bulunan kremaster kası kasılarak testisin yukarı çekilmesine neden olur. Çocuk sakinken, uyurken ya da banyo gibi sıcak ortamlarda ise yerine iner. Bu durum deneyimli bir Çocuk Cerrahi tarafından fiziksel incelemede kolaylıkla saptanır. Utangaç testiste cerrahi tedaviye gerek yoktur.

İnmemiş testis tedavisi nedir?

İnmemiş testisin tedavisi, cerrahi yol ile testisi torbalar indirmektir.

İnmemiş testis neden ameliyat edilmelidir?

Testislerin torba içinde bulunması, aynı zamanda işlevlerinin sürdürülmesi için de gereklidir. Buradaki sıcaklık, karın içi ile karşılaştırıldığında 2-2,5 derece daha azdır. Bu da testisin çalışması için gereklidir. Kasık kanalı ve karın içi sıcaklığın yüksek olması, başta sperm üretimini sağlayan hücreler olmak üzere testisin iç yapısında bozulmaya neden olur. Bu nedenle, eğer testis skrotumda değilse mutlaka yerine indirilmelidir.

İnmemiş testis ameliyatı ne zaman yapılmalıdır?

Zamanında doğan bir erkek bebekte, testislerin de yerinde olması beklenir. Ancak, gözlemler göstermiştir ki, bazı testislerin inişi doğumdan sonra da sürmektedir. Bu nedenle, doğumdan sonra yapılan incelemede eğer testis inmemiş ve ele geliyorsa, altıncı aya dek beklenebilir. Bu zamana dek inmeyen testisler genellikle sonradan inmez. Bu durumun başlıca iki istisnası şudur:

•  Birlikte kasık fıtığı da varsa o zaman beklenmemelidir.
•  Her iki testis de ele gelmiyor ve karın içindeyse cerrahi tedavi altıncı aydan önce yapılabilir.

Karın içinde bulunan testisler ne zaman ve nasıl ameliyat edilmelidir?

Eğer fiziksel incelemede testis ele gelmediyse ya da karın içinde olduğu saptanmışsa, laparoskopi yapılmalıdır. İşlem sırasında testis bulunursa indirilmesi denenmelidir. Bu tür testisler için genellikle birden fazla ameliyat gerekebilir.

İnmemiş testiste hormon tedavisinin yeri var mıdır?

İnmemiş testiste, tedavi amacıyla testosteron ya da onun oluşmasını sağlayan bazı uyarıcı hormonlar kullanılmıştır. Uzun süreli gözlemlerde, hormon uygulamasının etkili olmadığı, utangaç ya da gerçekten inecek testisleri hareketlendirdiği ancak gerçek inmemiş testislerin tedaviye karşın yerinde kaldığı saptanmıştır. Bu nedenle, günümüzde inmemiş testis tedavisinde hormon uygulamasının yeri yoktur.

Hangi durumda cerrahi tedaviye gerek yoktur?

Eğer utangaç testis söz konusu ise, o zaman cerrahi tedaviye gerek yoktur.

Ameliyat öncesinde nasıl bir hazırlık yapılmalıdır?

Tanı konduktan sonra ayrıntılı bir fiziksel inceleme yapılarak herhangi bir başka sorun olup olmadığı araştırılmalıdır. Eğer bir enfeksiyon saptanırsa çocuk hekimine yönlendirilmelidir. Bilinen bir hastalığı varsa, o zaman ilgili hekimden ameliyat için izin ve öneriler alınmalıdır. Ameliyattan önce anestezi hekimi tarafından görülmeli ve gerekli değerlendirmeler yapılmalıdır. Çocuklarda genellikle erişkinlerde olabildiği gibi kronik hastalıklar olmadığından kasık fıtığı ameliyatı için ayrıntılı bir kan incelemesine gerek yoktur. Eğer son altı ay içerisinde yapılmamışsa sadece kan sayımı yeterlidir.

Ameliyat günü için nasıl bir hazırlık yapılmalıdır?

Ameliyat öncesinde çocuğun aç olması gerekir. Bunun nedeni, anestezi uygulandıktan sonra kontrol ve bilincin ortadan kalkmasına bağlı olarak çocuğun kusabilmesi olasılığıdır. Eğer mide dolu ise, kusulan içerik soluk borusuna kaçarak çok ciddi sorunlara neden olabilir. Bu nedenle, anne sütü alan bebeklerin 2-4 saat, mama ile beslenen bebeklerin 4-6 saat, katı gıda alan çocukların da 6-8 saat aç kalmış olmaları gerekir. Anne ve babaların en önemli endişelerinden biri, çocuğun aç kalmasının oluşturabileceği sorunlardır. Beslenmesi ve gelişmesi yeterli olan bir çocukta bu kadarlık bir süre, açlık duygusu dışında başka hiçbir sorun oluşturmaz. 

Ameliyat sırasında ne tür anestezi uygulanır?

Cerrahi girişim sırasında genel anestezi uygulanır. Çocuğun yaşı genel anestezi uygulanması için bir engel değildir. Erişkinlerde belden uygulanan anestezi uygulaması (spinal anestezi) çocuklar için uygun değildir.

İnmemiş testis ameliyatı nasıl yapılır?

Kasıktan yapılan bir kesi ile girilerek testis bulunur. Eğer birlikte fıtık kesesi varsa önce bunun onarımı tamamlanır. Skrotuma ulaşmasını sağlayacak yeterli uzunluk sağlanana dek çevresinde bulunan dokulardan özenle ayrılır. Bu sırada testis atar ve toplardamarı ile sperm kanalının zedelenmemesine çok özen gösterilmelidir. Daha sonra skrotum içerisinde hazırlanan yuva içerisine yerleştirilir ve gerekirse bir iki dikiş ile buraya tespit edilir. Eğer yeterli uzunluk sağlanamazsa, testis gelebildiği yere kadar indirilir ve orada bırakılır. Daha sonra yeninden indirilmesi denenebilir.

Ameliyattan ne kadar sonra çocuk beslenebilir?

Uygulanan anesteziye bağlı olmak koşuluyla; anne sütü ve mama alan bebekler 1-2 saat, katı gıdayla beslenen bebekler ise 2-3 saat sonra beslenebilir. Ameliyat sırasında uygulanan serum ile çocukların gereksinimleri olan maddeler damar yolu ile verilmiş olduğundan, aç olarak beklenen süre çocuklarda herhangi bir sorun oluşturmaz.

Çocuğun hastanede yatması gerekir mi?

Çocuklarda, başta kasık fıtığı olmak üzere birçok ameliyat günübirlik olarak yapılır. Bir başka deyişle; çocuk ve ailesi kliniğe ameliyattan birkaç saat önce gelir, ameliyat sonrasında da gerekli izlem süresi bittikten sonra da taburcu edilir.

Ameliyattan sonra ne gibi sorunlar olabilir?

Ameliyattan sonraki ilk saatlerde henüz genel anestezinin etkisi geçmemiş olacağından, çocuğun ağlaması ve huzursuz olması beklenen bir durumdur. Bu durum gece boyunca da sürebilir. İlk 24 saatte ağrı olabileceğinden, yaşına uygun dozda ağrı kesici verilmelidir. Bunun dışında (özel durumlar dışında gerekmedikçe) başka bir ilaca gerek yoktur. Ender olarak ameliyat yerinde kanama, erkek çocuklarda torbada morarma olabilir. Bunlar genellikle geçicidir. Tüm işlemler steril koşullarda yapıldığından enfeksiyon olması olasılığı teorik olarak sıfırdır. Ancak, kimi zaman farklı nedenlere bağlı olarak ameliyat yerinde enfeksiyon oluşabilir. Geçmeyen ağrı, kesi yerinde kızarıklık, dokunmakla duyarlık ya da kötü kokulu akıntı varsa mutlaka ameliyatı yapan hekime başvurulmalıdır.

Ameliyat sonrasında özel bir bakıma gerek var mıdır?

Hayır. Kesi yerine özel bir bakım ya da pansuman yapılmasına gerek yoktur. Farklı bir öneride bulunulmadıysa ameliyattan bir hafta sonra kontrol yapılması yeterlidir. Üçüncü günden sonra banyo yapılmasına bir sakınca yoktur. Yeme konusunda ise herhangi bir kısıtlama söz konusu değildir.

Hangi durumlarda ameliyat ertelenmelidir?

Saptanan ameliyat tarihinde ya da en az bir hafta öncesine kadar bir enfeksiyon öyküsünün olmaması gerekir. Özellikle mevsim değişimi ve kış aylarında sık görülen üst solunum yolu enfeksiyonlarında ameliyat en az 10 gün ertelenmelidir. Böylesi durumlarda mutlaka bir çocuk hekimi tarafından değerlendirilmeli ve önereceği tedavi uygulanmalıdır. Kan düşüklüğü de ameliyata engel bir durumdur. Kanda hemoglobin düzeyi en az 10 gr/dL olmalıdır. Eğer düşükse tedavi verilerek yükselmesi beklenmelidir.Eğer çocukta kalp, böbrek ya da karaciğer hastalığı gibi kronik bir sorun varsa, mutlaka ilgili hekimi ile görüşüp danışım alınmalıdır. Bu çocuklarda, ameliyat öncesi ve sonrasında olası bir enfeksiyona karşı önlem olması amacıyla antibiyotik kullanılması uygun olur.

İnmemiş testis tekrarlayabilir mi?

Bu durum, testisin ne kadar rahat ya da gergin indirildiğine bağlıdır. Eğer testis zorlanarak ve gergin bir şekilde indirilmişse, yeniden yukarı kaçması olasılığı vardır. Rahat indirilen testislerde ise bu sorunun görülme olasılığı çok düşüktür.

Prof. Dr. İrfan Serdar ARDA

Çocuk Cerrahisi Uzmanı