Hepatit çeşitleri ve hepatit bulaşma yolları nelerdir?

Karaciğer, besinlerin işlenmesinde, kanın filtrelenmesinde ve enfeksiyonlarla mücadelede rol alan bir organdır. Hepatit ise karaciğerin inflamasyonudur. Aşırı alkol tüketimi, toksinler, bazı ilaçlar ve tıbbi durumlar hepatite neden olabilir ancak hepatitin en yaygın nedeni virüslerdir. Virüslerin neden olduğu karaciğer enfeksiyonuna ise viral hepatit denilmektedir. En yaygın viral hepatit türleri hepatit A, hepatit B, hepatit C, hepatit D ve hepatit E'dir. Hepatite yol açan bu virüsler benzer hastalık belirtilerine yol açmalarına rağmen bulaşma yolları ve karaciğerde neden oldukları hastalık şiddeti açısından farklılıklar içerir.

Hepatit A nasıl bulaşır?

Hepatit A virüsü, hastalığı olan kişilerin dışkı ve kanında bulunur. Hepatit A çok bulaşıcıdır ve insanlar kendilerini hasta hissetmeden virüsü yayabilirler. Hijyen ve sanitasyonun yeterli olmadığı durumlarda hastaların dışkılama yoluyla yaydıkları virüs, besinlere ve sulara bulaşır. Virüs içeren gıda veya suyun tüketilmesiyle hastalık duyarlı kişilere bulaşır. Hepatit A hastalığı olan bir kişiye bakım hizmeti vermek, cinsel ilişkide bulunmak, madde kullanımı durumlarında da hepatit A bulaşma riski vardır.

Hepatit A enfeksiyonun belirtileri nelerdir?

Hepatit A bulaşan herkeste belirti ortaya çıkmayabilir. Yetişkinlerde hastalık belirtisi görülme olasılığı çocuklara göre daha yüksektir. Eğer hastalık birlitileri ortaya çıkarsa bu genellikle enfeksiyondan 2-7 hafta sonra olur. En sık görülen belirtiler şu şekildedir:

Göz aklarında ve ciltte sararma,
Ateş,
İştahsızlık,
İdrar renginde koyulaşma,
Dışkı renginde açılma,
Karın ağrısı,
İshal,
Bulantı, kusma,
Kas ve eklem ağrısı
Halsizlik.

Hastalık belirtileri genelde 2 aydan kısa sürer ancak bazı hastalarda bu 6 aya kadar uzayabilir.

Hepatit A nasıl anlaşılır?

Tanı, klinik belirtiler ve hasta kanında virüsü direkt ya da indirekt olarak gösteren testlerle konulur. Hastalığın özel bir ilacı ve tedavisi yoktur. Destek tedavisi olarak tanımlanan istirahat, yeterli beslenme ve sıvı alınması sağlanmalıdır. Bazı hastaların hastaneye yatırılarak izlenmesi gerekebilir.

Hepatit A’dan korunma yolları

Hepatit A dahil olmak üzere ağız yoluyla bulaşan tüm enfeksiyon hastalıkların yayılması ve bulaşmasını önlemede en önemli unsur etkili el hijyenidir. Hepatit A enfeksiyonuna karşı etkili ve güvenli aşı mevcuttur. Altı ay arayla 2 doz olarak uygulanır. Enfeksiyonlardan korunmanın en etkili yollarından birinin el hijyeni olduğu unutulmamalıdır ve aşı yaptırmış olsanız bile olası diğer bulaşıcı hastalıklardan korunmak için el hijyeninden ödün vermemelisiniz.

Hepatit A aşısı kimlere önerilir?

12-23 ay arası tüm çocuklar
Daha önce aşılanmamış 2-18 yaş çocuk ve adölesanlar
Hepatit A enfeksiyonu açısından risk altında olan yetişkinler (riskli bölgeye seyahat edenler, erkeklerle seks yapan erkekler, madde kullananlar, mesleki açıdan risk taşıyanlar, evsizler, HAV enfeksiyonunun şiddetli geçirilmesine yol açabilecek bağışıklık yetmezliği, kronik karaciğer hastalığı gibi hastalığı olanlar)

Hepatit B nedir?

Hepatit B enfeksiyonu akut (kısa süreli ve şiddetli dönem) veya kronik (uzun süreli) olabilir. Kronik enfeksiyona yol açtığında siroz ve karaciğer kanserine neden olabilir. Karaciğer kanserinin ülkemizde ve tüm dünyada en sık nedenlerinden biridir.

Hepatit B nasıl bulaşır?

Hepatit B, enfekte bir anneden çocuğuna hamilelik veya doğum sırasında, cinsel yolla ve enfekte kişinin kanına maruz kalma yoluyla bulaşır. Dövme, piercing, ortak enjektör kullanımı, sağlık bakımı sırasında hastaya kullanılmış iğnenin batırılması, kan nakli ve daha nadiren enfekte kanın göze sıçraması kan yoluyla bulaşa örnek olarak verilebilir. Hepatit B virüsü vücut dışında en az 7 gün canlı kalabilir. Bu süre zarfında virüs, aşı ile korunmayan bir kişinin vücuduna girerse yine de enfeksiyona neden olabilir.

Yetişkinlikte edinilen hepatit B enfeksiyonu, vakaların %5'inden azında kronik hepatite yol açarken, bebeklik ve erken çocukluk dönemindeki enfeksiyon vakaların yaklaşık %95'inde kronik hepatite yol açar. Bu, bebek ve çocukluk döneminde aşılamayı güçlendirmenin ve önceliklendirmenin ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.

Hepatit B enfeksiyonun belirtileri nelerdir?

Çoğu insan yeni enfekte olduğunda herhangi bir semptom yaşamaz. Bazı insanlar, birkaç hafta süren semptomları olan akut bir hastalığa sahiptir. Bunlar:

Göz aklarında ve ciltte sararma
İdrar renginde koyulaşma
Halsizlik, bitkinlik
Bulantı, kusma
Karın ağrısı

Hastalık şiddetli olduğunda, akut hepatit ölüme yol açabilen karaciğer yetmezliğine neden olabilir. Çoğu insan akut hastalıktan kurtulacak olsa da kronik hepatit B'li bazı kişilerde ilerleyici karaciğer hastalığı ve siroz ve hepatoselüler karsinom (karaciğer kanseri) gibi komplikasyonlar gelişecektir. Bu hastalıklar ölümcül olabilir.

Hepatit B’nin tanı ve tedavisi

Hepatit B'yi diğer viral ajanların neden olduğu hepatitten klinik olarak ayırmak mümkün değildir, bu nedenle tanının laboratuvar testleriyle doğrulanması önemlidir. Tanıda HbsAg, anti-HBc Total (veya IgM/IgG), HBV-DNA (virüsün genetik materyali) gibi testler kullanılır. Daha sonraki aşamada karaciğerde neden olduğu hasarın derecesini saptamak için çeşitli radyolojik ve kan testleri yapılır. Bazı durumlarda karaciğerden doku örneği alınarak patolojik incelemeye tabi tutulması gerekir.

Akut hepatit B tedavisinde iyi bir bakım ve kişinin istirahat ettirilmesi hedeflenir. Hastalar kusma ve ishalden kaynaklanan su kaybını önlemek için sağlıklı beslenmeli ve bol miktarda sıvı içmelidirler.

Kronik hepatit B enfeksiyonu, tenofovir veya entecavir gibi ağızdan alınan ilaçlarla tedavi edilebilir. Hepatit B tedavisine başlayan çoğu insan bunu ömür boyu sürdürmek zorundadır. Henüz kronik hepatit B’yi yüzde yüz tedavi edebilen bir ilaç yoktur. Kullanılan ilaçlarla hastalığın ilerlemesi, siroz ve karaciğer kanseri gelişmesi engellenebilir. Karaciğer sirozu veya karaciğer kanseri gelişen kişilerde karaciğer nakli gerekliliği ortaya çıkabilir.

Hepatit B enfeksiyonundan nasıl korunulur?

Hepatit B aşı ile önlenebilir. Tüm bebekler doğumdan sonra mümkün olan en kısa sürede (24 saat içinde) hepatit B aşısı olmalıdır. Bunu en az dört hafta arayla iki veya üç doz hepatit B aşısı takip eder. Üç dozluk aşılama serisini tamamlayan kişiler için pekiştirme aşıları genellikle gerekli değildir. Aşı, hepatit B'ye karşı en az 20 yıl ve muhtemelen ömür boyu korur.

Hepatit B anneden çocuğa geçebilir. Aşıya ek olarak bulaşmayı önleyici antiviral ilaçlar alınarak bu durum önlenebilir.

Hepatit B bulaşma veya yayılma riskini azaltmak için:

Güvenli seks yapılmalı, şüpheli cinsel ilişki esnasında mutlaka prezervatif kullanılmalı
Ortaklaşa enjektör kullanımından kaçınılmalı
Piercing veya dövme hijyen ve sanitasyon açısından güvenilir yerlerde yapılmalı ve ekipmanların tekrar kullanımından kaçınılmalı
Kan, vücut sıvıları veya kontamine yüzeylerle temas ettikten sonra eller sabun ve suyla iyice yıkanmalı
Sağlık hizmeti veren bir ortamda çalışanlar hepatit B aşısı yaptırmalıdır.

Hepatit C enfeksiyonu

Hepatit C, karaciğeri etkileyen viral bir enfeksiyondur. Hem akut (kısa süreli) hem de kronik (uzun süreli) hastalığa neden olabilir. Hayatı tehdit edici olabilir.

Hepatit C nasıl bulaşır?

Hepatit C virüsü kan yoluyla bulaşan bir virüstür. En yaygın olarak şu yollarla bulaşır:

Tıbbi ekipmanların, özellikle sağlık hizmeti ortamlarında şırınga ve iğnelerin yeniden kullanılması veya yetersiz sterilizasyonu
Taranmamış kan ve kan ürünlerinin transfüzyonu
Madde kullanımı esnasında enjektörlerin ortak kullanımı

HCV, enfekte bir anneden bebeğine ve kana maruz kalmaya neden olan cinsel uygulamalar yoluyla geçebilir (örneğin: birden fazla cinsel partneri olan kişiler ve erkeklerle seks yapan erkekler arasında) ancak bu bulaşma yolları daha az yaygındır. Hepatit C, anne sütü, yiyecek, su veya enfekte bir kişiyle sarılma, öpme ve yiyecek veya içecek paylaşma gibi gündelik temas yoluyla bulaşmaz.

Hepatit C enfeksiyonun belirtileri nelerdir?

Çoğu insan enfeksiyondan sonraki ilk haftalarda belirti göstermez. Belirtilerin ortaya çıkması iki hafta ile altı ay arasında sürebilir. Belirtiler ortaya çıktığında şunları içerebilir:

Ateş
Halsizlik, yorgunluk
İştah kaybı
Mide bulantısı ve kusma
Karın ağrısı
Koyu idrar
Dışkı renginde açılma
Eklem ağrısı
Sarılık (cildin veya gözlerin sararması).

Hepatit C hastalığının tanısı

Akut (yeni) HCV enfeksiyonları genellikle belirtisiz olduğundan, enfeksiyonun başlangıcında çok az kişiye teşhis konur. Kronik HCV enfeksiyonu gelişen kişilerde, enfeksiyon genellikle teşhis edilmez, çünkü enfeksiyondan sonra siroz gibi ciddi karaciğer hasarına bağlı semptomlar gelişene kadar onlarca yıl belirtisiz kalır.

Hastalığın tanısı anti-HCV antikorlarının ve virüsün genetik materyalinin (RNA) tespit edilmesiyle konulur. Daha sonraki aşamada karaciğerde neden olduğu hasarın derecesini saptamak için çeşitli radyolojik ve kan testleri yapılır. Bazı durumlarda karaciğerden doku örneği alınarak patolojik incelemeye tabi tutulması gerekir.

Hepatit C tedavisi

Hepatit C için etkili tedaviler vardır. Tedavinin amacı hastalığı iyileştirmek ve uzun süreli karaciğer hasarını önlemektir. Bazı antiviral ilaçlar hepatit C'yi tedavi etmek için kullanılır.

Hepatit C'li kişilere, alkolden kaçınmak ve sağlıklı bir kiloyu korumak gibi yaşam tarzı değişikliklerine gitmeleri önerilir. Uygun tedavi ile birçok insan hepatit C enfeksiyonundan kurtulabilir ve sağlıklı bir hayat yaşayabilir.

Hepatit C’den korunma yolları

Hepatit C'ye karşı etkili bir aşı yoktur. Hastalığı önlemenin en iyi yolu virüsle temastan kaçınmaktır. Sağlık bakım ortamlarında ve hepatit C virüsü enfeksiyonu riski daha yüksek olan kişiler için ekstra özen gösterilmelidir. Hepatit C enfeksiyonu açısından damar içi madde kullananlar, erkeklerle seks yapan erkekler ve HIV enfeksiyonu olanlar yüksek risk altındadır.

Hepatit C'yi önlemenin yolları şunları içerir: